Η Κανδάκη και οι βασίλισσες της Νουβίας: αφορμή για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας / The Kandake and the Queens of Nubia: A Reflection for International Women's Day

 Η 8η Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας, είναι μια καλή αφορμή για να στρέψουμε το βλέμμα μας στις γυναίκες που συναντάμε στις σελίδες της Καινής Διαθήκης — και στον κόσμο που τις περιέβαλλε.

Γυναίκες με εξουσία στην αρχαία Νουβία

Πριν από λίγες μέρες, το Μουσείο J. Paul Getty δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο "The Ancient Women Who Ruled Their Kingdoms", με αφορμή τη νέα έκδοση της Rita E. Freed, Ancient Nubian Art: A History (Getty Publications, 2026). Το άρθρο παρουσιάζει τον ρόλο των γυναικών στη Νουβία — στο σημερινό Σουδάν και νότιο Αίγυπτο — κατά την περίοδο της Μεροϊτικής βασιλείας (περ. 270 π.Χ. – 350 μ.Χ.).

Ό,τι καθιστά τη Νουβία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι ότι αποτελεί μια σπάνια περίπτωση αρχαίου πολιτισμού όπου η γυναικεία εξουσία ήταν τόσο ορατή όσο και νομιμοποιημένη. Βασίλισσες όπως η Amanirenas και η Amanishakheto δεν ήταν απλώς σύζυγοι βασιλέων — κυβερνούσαν αυτόνομα, διεξήγαγαν πολεμικές επιχειρήσεις και ανέθεταν την κατασκευή μνημειακών έργων τέχνης. Στις ανάγλυφες παραστάσεις των ναών εμφανίζονται σε ισότιμη θέση με τους άνδρες συνάρχοντές τους, φορώντας βασιλικά διάσημα και εκτελώντας τελετουργικές πράξεις. Η επιλογή αυτού του τρόπου απεικόνισής τους δεν ήταν τυχαίος: αντικατόπτριζε μια κοσμοαντίληψη στην οποία η γυναικεία εξουσία ήταν αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής και θρησκευτικής ζωής.

Γυναίκες στο περιβάλλον της Καινής Διαθήκης

Το ενδιαφέρον ενός τέτοιου άρθρου δεν έγκειται μόνο στην ανάδειξη μίας πτυχής της ιστορίας της Νουβίας. Μας υπενθυμίζει επίσης ότι η αρχαιότητα δεν προσφέρει ένα ενιαίο πρότυπο για τη θέση των γυναικών. Αν περιοριστούμε μόνο στο ελληνορωμαϊκό υλικό, κινδυνεύουμε να παραβλέψουμε άλλες κοινωνίες στις οποίες οι γυναίκες μπορούσαν να εμφανίζονται με πολύ πιο ορατό τρόπο στον χώρο της εξουσίας. Από αυτή την άποψη, η αναφορά στις βασίλισσες της Νουβίας μπορεί να λειτουργήσει ως χρήσιμη αφορμή για να ξανασκεφθούμε και τις γυναικείες μορφές που συναντούμε στο περιβάλλον της Καινής Διαθήκης. Άλλωστε κι η  Καινή Διαθήκη μαρτυρεί μια αξιοσημείωτη ποικιλία: από τις γυναίκες που ακολουθούν τον Ιησού και χρηματοδοτούν την αποστολή του (Λκ 8:1-3), ως την Πρίσκιλλα που διδάσκει τον Απολλώ (Πρξ 18:26), τη Φοίβη ως διάκονο της εκκλησίας της Κεγχρεών (Ρωμ 16:1) και την Ιουνία ανάμεσα στους αποστόλους (Ρωμ 16:7). Οι πρώτες χριστιανικές κοινότητες σαφώς αναπτύσσονται μέσα σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα τα οποία τις επηρεάζουν χωρίς όμως αυτές τελικά να καθίστανται παθητικά αντίγραφά του.

Η Κανδάκη: φιλολογική ανάλυση και ιστορικό πλαίσιο

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται μια από τις πιο ενδιαφέρουσες μορφές των Πράξεων των Αποστόλων: η Κανδάκη του 8ου κεφαλαίου. Ο Λουκάς αναφέρει έναν «εὐνοῦχον δυνάστην» της «Κανδάκης τῆς βασιλίσσης Αἰθιόπων» και επιστρέφει από προσκύνημα στα Ιεροσόλυμα (Πρξ 8:27).

Το πρώτο ζήτημα που θέτει το χωρίο είναι φιλολογικό: τι σημαίνει «Κανδάκη»; Η λέξη δεν είναι κύριο όνομα. Είναι τίτλος — το μεροϊτικό kdke ή ktke, που δήλωνε τη βασίλισσα-μητέρα ή τη συνάρχουσα βασίλισσα του Μεροϊτικού βασιλείου. Ο τίτλος απαντά σε ελληνικές και λατινικές πηγές της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής (Στράβων, Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, Δίων Κάσσιος), γεγονός που δείχνει ότι ήταν οικείος στο μορφωμένο ελληνόφωνο κοινό της εποχής. Ο Λουκάς, γράφοντας για ακροατές που γνώριζαν τον τίτλο, δεν χρειαζόταν να εξηγήσει ποια ήταν αυτή η γυναίκα. Ήταν αυτονόητο.

Ιστορικά, η πιο πιθανή υποψήφια για την Κανδάκη του 8ου κεφαλαίου είναι η Amantitere, που βασίλευσε περ. 25–41 μ.Χ. — χρονολογία που ταιριάζει με τα γεγονότα των Πράξεων. Η Amanirenas, που αναφέρεται στο άρθρο του Getty, ανήκει σε λίγο παλαιότερη εποχή (περ. 40–10 π.Χ.) και είναι γνωστή κυρίως από τις πολεμικές αντιπαραθέσεις της με τους Ρωμαίους στα νότια σύνορα της Αιγύπτου — ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της πλήρους πολιτικής και στρατιωτικής εξουσίας που ασκούσαν οι βασίλισσες της Νουβίας. Η χρονολογία βέβαια δεν είναι απόλυτα βέβαιη, αλλά το βασικό σημείο παραμένει: όταν ο συγγραφέας των Πράξεων εισάγει στην αφήγησή του έναν αξιωματούχο της Κανδάκης, μιλά για έναν εκπρόσωπο μιας βασίλισσας με πλήρη και αναγνωρισμένη πολιτική εξουσία.

Η σκηνή αποκτά έτσι ένα πρόσθετο βάρος: το ευαγγέλιο φτάνει νότια, σε ένα βασίλειο όπου η γυναικεία ηγεσία ήταν θεσμοθετημένη και σεβαστή. Το άρθρο μας υπενθυμίζει ότι η μελέτη της αρχαιότητας γίνεται ουσιαστικότερη, όταν αφήνει χώρο και σε εκείνες τις γυναικείες μορφές που δεν ανήκουν στο πιο οικείο μας ελληνορωμαϊκό κάδρο, αλλά παρ’ όλα αυτά ανήκουν οργανικά στον κόσμο μέσα στον οποίο γεννήθηκαν τα κείμενα της Καινής Διαθήκης.

Freed, Rita E. “The Ancient Women Who Ruled Their Kingdoms” Getty News, 4 March 2026.

Επιπλέον βιβλιογραφία

Freed, Rita E. Ancient Nubian Art: A History. Los Angeles: Getty Publications, 2026

Lohwasser, Angelika. “Queenship in Kush: Status, Role and Ideology of Royal Women.” Journal of the American Research Center in Egypt 38 (2001): 61–76

Preston, Heather. “The Kandake: A Missing History.” Priscilla Papers 37.4 (2023)

Wilson, Brittany E. “Neither Male nor Female: The Ethiopian Eunuch in Acts 8.26–40.” NTS  60 (2014): 403-422

--------------------------

[ENG] 

International Women's Day is a good occasion to turn our attention to the women we encounter in the pages of the New Testament — and to the world that surrounded them.

Women in Power in Ancient Nubia

A few days ago, the J. Paul Getty Museum published an article titled "The Ancient Women Who Ruled Their Kingdoms", accompanying the release of Rita E. Freed's new book Ancient Nubian Art: A History (Getty Publications, 2026). The article explores the role of women in ancient Nubia — in present-day Sudan and southern Egypt — during the Meroitic period (c. 270 BCE – 350 CE).

What makes Nubia particularly remarkable is that it represents a rare case in the ancient world where female authority was both visible and fully legitimized. Queens such as Amanirenas and Amanishakheto were not merely royal consorts — they governed independently, led military campaigns, and commissioned monumental works of art. Temple reliefs depict them on equal footing with their male co-rulers, wearing royal regalia and performing ritual acts. This mode of representation was not incidental: it reflected a worldview in which female power was an integral part of political and religious life.

Women in the World of the New Testament

The interest of such an article lies not only in bringing to light one dimension of Nubian history. It also reminds us that antiquity does not offer a single, uniform model for the place of women in society. If we confine ourselves to Greco-Roman material alone, we risk overlooking other societies in which women could exercise power in far more visible ways. In this respect, the Nubian queens can serve as a useful prompt for reconsidering the female figures we encounter in the world of the New Testament as well. For the New Testament itself bears witness to a remarkable variety: from the women who follow Jesus and support his mission financially (Luke 8:1–3), to Priscilla who instructs Apollos (Acts 18:26), Phoebe as deacon of the church at Cenchreae (Rom 16:1), and Junia counted among the apostles (Rom 16:7). The early Christian communities clearly developed within specific social environments that shaped them — without, however, becoming mere passive reflections of those environments.

The Kandake: Philological Analysis and Historical Context

It is against this broader backdrop that one of the most intriguing figures in the Acts of the Apostles comes into focus: the Kandake of chapter 8. Luke mentions "an Ethiopian eunuch, a court official of Candace, queen of the Ethiopians," who is returning from a pilgrimage to Jerusalem (Acts 8:27).

The first question the passage raises is philological: what does Kandake actually mean? The word is not a personal name. It is a title — the Meroitic kdke or ktke, denoting the queen-mother or co-ruling queen of the Meroitic kingdom. The title appears in Greek and Latin sources of the Hellenistic and Roman periods (Strabo, Pliny the Elder, Cassius Dio), which suggests it was familiar to educated Greek-speaking audiences. Luke, writing for readers who would have recognized the title, had no need to explain who this woman was. It was self-evident.

Historically, the most likely candidate for the Kandake of Acts 8 is Amantitere, who reigned c. 25–41 CE — a chronology that fits well with the events of Acts. Amanirenas, featured in the Getty article, belongs to a slightly earlier period (c. 40–10 BCE) and is best known for her military confrontations with Roman forces on the southern borders of Egypt — a striking example of the full political and military authority wielded by Nubian queens. The precise identification remains uncertain, but the essential point holds: when the author of Acts introduces an official of the Kandake, he is speaking of a representative of a queen whose authority was full, public, and internationally recognized.

The scene thus carries an additional weight: the gospel reaches southward, into a kingdom where female leadership was institutionalized and respected. The article reminds us that the study of antiquity becomes richer when it makes room for those female figures who do not belong to our more familiar Greco-Roman frame — but who are nonetheless organically part of the world in which the texts of the New Testament were born.

Freed, Rita E. “The Ancient Women Who Ruled Their Kingdoms” Getty News, 4 March 2026.

For further reading

Freed, Rita E. Ancient Nubian Art: A History. Los Angeles: Getty Publications, 2026

Lohwasser, Angelika. “Queenship in Kush: Status, Role and Ideology of Royal Women.” Journal of the American Research Center in Egypt 38 (2001): 61–76

Preston, Heather. “The Kandake: A Missing History.” Priscilla Papers 37.4 (2023)

Wilson, Brittany E. “Neither Male nor Female: The Ethiopian Eunuch in Acts 8.26–40.” NTS  60 (2014): 403-422

Archiv für Religionsgeschichte 27/1 (2025)

 Archiv für Religionsgeschichte 27/1 (2025)

Special section: The Religion of Little Things. Edited by Sandra Blakely and Megan Daniels

• Sandra Blakely - Megan Daniels, "The Little Things Aren’t Little: Approaching Religious Experience in the Ancient Mediterranean through Small Finds," 3-12 (abstract)
• Laura Gawlinski, "A Loomweight for Herakles: The Problems and Possibilities of Loomweights in Greek Sanctuaries," 13-36 (abstract)
• Frederick E. Brenk, "Investigating and Theorizing: The Small Artifacts in the Temple of Isis at Pompeii," 27-58 (abstract)
• Colleen Elizabeth Kron, "Material Bricolage? The Afterlife of Gold in the Orphic-Bacchic Lamellae," 59-88 (OA)
• Caitie Barrett, "Small Things Remembered: Scale, Materiality, and the Archaeology of Religion," 89-100 (abstract)

Varia

• Miranda Amey Black, "Zeus’ Proxy Womb: The Myth of Dionysus and Alternative Medicine in Soranus’ Gynecology," 103-124 (OA)
• Dane Scott, "Chaining Gods: Ritualized Coercion and the Excessive Agency of Bound Cult Images in the Ancient Mediterranean," 125-146 (abstract)
• Emrys Schlatter, "An Egyptian God in a Greek Pantheon? Sarapis, Egyptian Dreams, and Sacred Texts in Ailios Aristeides’ Hieroi Logoi and Hymn to Sarapis," 147-168 (OA)

Στο τρέχον τεύχος του Ancient West & East / In the current issue of Ancient West & East

 Ancient West & East 20/21 (2022)

• Irad Malkin, "Greek Networks vs Regional Hybridity? Greek Women and Greek Colonies," 51 - 69 (abstract)
• Andrei Opait, "A Levantine Trade Diaspora at Pompeiopolis?" 81 - 97 (abstract)
• Irina Demetradze-Renz, "Roman Urbanism in Caucasian Iberia:  A New Look at the City of Armazi," 99 - 119 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του Greek and Roman Musical Studies / In the current issue of Greek and Roman Musical Studies

 Greek and Roman Musical Studies 10/2 (2022)

• Stefan Hagel, "How Is Technology Useful in the Study of Ancient Music?" 269–289 
• David Roochnik, "Ancient Mousikē: Technē or Epistēmē? Music as Technē in Book 8 of Aristotle’s Politics," 290–305 (abstract)
• Timothy J. Moore, "Ancient Plays: Are They Musicals?" 306–326 (abstract)
• Timothy Power, "Are You Experienced? Recent Approaches to the Study of Music in Greek and Roman Religion,"  327–356 (abstract)
• Liana Lomiento, "Ancient Greek Metrics and Music: Is It Time for a New Dialogue?" 357–382 (abstract)
• Tosca A.C. Lynch, "Unlocking the Riddles of Classical Greek Melodies I: Dorian Keys to the Harmonic Revolution of the New Music and the Hellenistic Musical Documents," 383–415 
• Tosca A.C. Lynch, "Unlocking the Riddles of Classical Greek Melodies II: The Revolution of the New Music in the Ashmolean Papyri (DAGM 5–6) and Athenaeus’ Paean (DAGM 20)," 416–467

Open Access: The Classical Parthenon

William St Clair, The Classical Parthenon:  Recovering the Strangeness of the Ancient World, Open Book Publishers 2022

ISBN: 978-1-80064-346-8

    

Το τρέχον τεύχος του RRE / The current issue of RRE

Religion in the Roman Empire 8/1 (2022)

Georg Wissowa on Roman Religion of the Imperial Period

• Jörg Rüpke, "Preface: Georg Wissowa's View of Religious Change in the Imperial Period," 3
• Elisabeth Begemann, Jörg Rüpke, "Early Christianity in the Framework of Roman Religion: Georg Wissowa," 4-22 (abstract)
• Elisabeth Begemann, Jörg Rüpke, "Note on the Text," 23-81
• Elisabeth Begemann, "Georg Wissowa and Paul Hinneberg: The Hinneberg-Wissowa Correspondence," 82-97
• Elisabeth Begemann, "Introduction to the Teubner Correspondence: The Teubner-Wissowa Correspondence," 98-113
• Elisabeth Begemann, "The Correspondence between Georg Wissowa and Franz Cumont , 1888 to 1913," 114-156 (abstract)

 

Στο τρέχον τεύχος του Religion and Theology / In the current issue of Religion and Theology

Religion & Theology 29/1-2 (2022)

• Nicole M. Bauer - J. Andrew Doole, "The (Re)Invention of Biblical Exorcism in Contemporary Roman Catholic Discourses," 1-33
• Jeremy Punt, "In an Age of Populism: Exploring the Intersections between Religion, Race, Whiteness, and Doing Biblical Studies," 34–58 (abstract)
• Maria Doerfler, "Introduction: Do Religions Die? Theorizing Death and Demise of Greek and Roman Religions," 83–86 
• Jeffrey Brodd, "Theorizing the Demise of Greek and Roman Religions," 87–98 (abstract)
• Olivia Stewart Lester, "Death, Demise, and the Decline of Prophecy," 99–109 (abstract)
• David Frankfurter, "The Dwindling and Haunting Persistence of Ancient Religions," 110–119 (abstract) 

Response

• Gerhard van den Heever, "Revisiting the Death/s of Religions," 141–173 (abstract)

Open Access: Conceptions of Time in Greek and Roman Antiquity

Richard Faure, Simon-Pierre Valli and Arnaud Zucker (επιμ.), Conceptions of Time in Greek and Roman Antiquity, DeGruyter 2022

ISBN: 9783110736076 

Στο τρέχον τεύχος του Religions / In the current issue of Religions

 Religions 13/6 (2022)

• Mina Monier, "Mark’s Endings in Context: Paratexts and Codicological Remarks"
• Seth Heringer, "Description or Truth? A Typology of New Testament Theology
• Paul Anthony Hartog, "Johannine Ethics: An Exegetical-Theological Summary and a ‘Desiderative’ Extension of Mimesis"
• Thomas Andrew Bennett, "Is New Testament Theology Sufficiently Theological?"
• Michael F. Bird, "New Testament Theology: Too Theological, Too Difficult, and Too Repetitive?"
• John Michael Chase, "Did Socrates Meditate? On Some Traces of Contemplative Practices in Early Greco-Latin Philosophy"
• Jeremiah Cataldo, "Did the Prophets Teach Us to Protest?"

Στο τρέχον τεύχος του BThZ / In the current issue of BThZ

 Berliner Theologische Zeitschrift 38/1 (2021)

• Nils P. Heeßel, "Die altorientalische Divination als antikes Wissenschaftssystem," 48-66 (abstract)
• Aaron Schart, "Gegenwartsorientierung aus Zukunftsgewissheit," 67-88 (abstract)
• Zukunftshoffnung und Gegenwartsdeutung
• Michael Tilly, "Prophetie und Apokalyptik im antiken Judentum und im Neuen Testament," 89-114 (abstract)
• Marco Frenschkowski, "Ambivalente Prognostiken: Zeichen am Himmel als Überwindung von Mehrdeutigkeit im antiken Christentum," 115-137 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του Cahiers des études anciennes / The current issue of Cahiers des études anciennes

 Cahiers des études anciennes 57 (2020)

• Catherine Psilakis, "La fabrique de la tradition : les législateurs dans la littérature antique"
• Antoine Chabod, "Des héros ordinaires. Les législateurs légendaires grecs en contexte archaïque"
• Michael Gagarin, "Storytelling about the Lawgiver in the Athenian Orators"
• Charles Delattre, "Figures mythiques du législateur. Réécritures et modélisation"
• Létitia Mouze, "Que dit le législateur des Lois de Platon?"
• Christopher Smith, "Leges Regiae and the Nomothetic World of Early Rome"
• Antoine Jayat - Stavroula Kefallonitis, "Législateurs grecs et romains chez Denys d’Halicarnasse"
• Maël Goarzin, "Philosophes et législateurs : les références aux législateurs dans le néoplatonisme de l’Antiquité tardive"
• Sébastien Morlet, "Les législateurs grecs d’après les apologies chrétiennes du IIe s. au Ve s." 

Το τρέχον τεύχος του Numen / The current issue of Numen

 Numen 68/2-3 (2021)

• Michael Stausberg, "The Demise, Dissolution and Elimination of Religions," 103–131 
• Laura Feldt, "Destruction, Death, and Drama: Narratives of Religiocide in the Hebrew Bible," 132–156 
• Janne Arp-Neumann, "Negating Seth: Destruction as Vitality," 157–179 
• Christian H. Bull, "Prophesying the Demise of Egyptian Religion in Late Antiquity: The Perfect Discourse and Antoninus in Canopus," 180–203 
• Jörg Rüpke, "What Comes to an End When a “Religion” Comes to an “End”? Reflections on a Historiographical Trope and Ancient Mediterranean History of Religion," 204–229
• Jan N. Bremmer, "How Do We Explain the Quiet Demise of Graeco-Roman Religion? An Essay," 230–271 
• Olof Sundqvist, "The Role of Rulers in the Winding Up of the Old Norse Religion," 272–297 

Γυναίκες και μαγεία στην Παλαιά Διαθήκη; / Women and magic in the Old Testament

 Ο Jonathan Rabinowitz (Bar Ilan University) συζητά τη μοναδική περίπτωση μέσα στην Παλαιά Διαθήκης πιθανής αναφοράς σε γυναίκες μάγισσες κι εξηγεί πώς η γενικότερη σύνδεση της μαγείας με τη γυναίκα στον αρχαίο πέρασε και στην ιστορία πρόσληψης του συγκεκριμένου χωρίου: 

Accusing Women of Witchcraft

Μετακινήσεις πληθυσμών στη Νεο-Ασσυριακή αυτοκρατορία / Deportations in thw Neo-Assyrian state

 Διαβάστε στο ιστολόγιο ANE Today το άρθρο του Jonathan Valk (Leiden University) σχετικά με τις μετατοπίσεις πληθυσμών στη Νεο-Ασσυριακή αυτοκρατορία ως μέσο άσκησης εξουσίας και τιμωρίας:

Neo-Assyrian Deportation and the Levant

Το τρέχον τεύχος του JSNT / The current issue of JSNT

 Journal for the Study of the New Testament 43/3 (2021)

• Jonah Bissell, "School Buildings in Mediterranean Antiquity: Notes on the Provenance of the Infancy Gospel of Thomas," 303-320 (abstract)
• Mark A. Proctor, "Conjoined Fraternal Twins: Marking Something Other than Time in Matthew 13.44-46," 321-342 (abstract)
• Philip La G. Du Toit, "Reconsidering the Salvation of Israel in Luke–Acts," 343-369 (abstract)
• Jonathan Rivett Robinson, "Jonah’s Gourd and Mark’s Gethsemane: A Study in Allegorical Messianic Intertextuality," 370-388 (abstract)
• J. Andrew Doole, "To Be ‘An Out-of-the-Synagoguer’," 389-410
• Sean du Toit, "Practising Idolatry in 1 Peter," 411-430 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του Electrum / In the current issue of Electrum

 Electrum 27 (2020)

• Paulina Komar, "Aegean Enigma: The Rise and Fall of Vineyards during Antiquity," 33-43
• Tomasz Grabowski, "The Activity of Ptolemy II’s Fleet in the Aegean Sea," 131-148 
• Hadrien Bru, "Les Pisidiens à Rhodes aux époques hellénistique et romaine," 149-171
• Marcin N. Pawlak, "Theophanes, Potamon and Mytilene’s Freedom," 173-188

Στο τρέχον τεύχος του Eugesta / In the current issue of Eugesta

 Eugesta 10 (2020)

• Thea S. Thorsen, "‘Divina Corinna’: Pre-Twentieth Century Receptions of an Artistic Authority"
• Giulia Vettori, "Non solo moglie e madre. La materfamilias come soggetto patrimoniale nella legislazione etico-matrimoniale di Augusto"
• Kit Morrell, "Tutela mulierum and the Augustan marriage laws"
• Lisa Hagelin, "Homo inter homines sum – The importance of age for freedmen’s construction of masculinity in Late Republican and Early Imperial Rome"
• Stavros Frangoulidis, "From Victor to Victim: Metadrama and Movement of Plot in Seneca’s Hercules Furens"
• Elena Giusti, "Casta Diua: Juno’s “Unexpected Pain” in Statius’ Thebaid"
• Eve d’Ambra, "Ideal Beauty and Adornment: A Roman Portrait of a Young Woman"

Στο τρέχον τεύχος του ARGe / In the current issue of ARGe

 Archiv für Religionsgeschichte 21-22/1 (2020)

Magic and Ritual

• Oliver Pilz, "Überlegungen zu einigen griechischen Wetterritualen," 5-28 (abstract)
• Radcliffe G. Edmonds III, "And You Will Be Amazed: The Rhetoric of Authority in the Greek Magical Papyri," 29-49 (abstract)
• Michael Zellmann-Rohrer, "Lawsuits with Headless Foes: A Greek Incantation Motif," 51-83 (abstract)
• Attila Egyed, "A Syntactic Approach to the Orphic Gold Leaves," 85-121 (abstract)

Materiality and Ancient Religion

• Sandra Blakely, "Accumulation, authority, and the cultural lives of objects: materiality and ancient religion," 125-126
• K.A. Rask, "Familiarity and Phenomenology in Greece: Accumulated Votives as Group-made Monuments," 127-151 (abstract)
• Dina Boero, "The Cultural Biography of a Pilgrimage Token: From Hagiographical to Archaeological Evidence," 152-174 (abstract)
• Scott Possiel, "More than text: Approaching ritual papyri from Oxyrhynchus as inscribed objects," 175-200 (abstract)
• Mark F. McClay, "Rethinking Orphic ‘Bookishness’: Text and Performance in Classical Mystery Religion," 201-217 (abstract)

Divine Names

• Fabio Porzia and Sylvain Lebreton, "'Noms de dieux!' Gods at the borders," 221-224
• Alice Mouton, "Nommer les dieux hittites : au sujet de quelques épithètes divines," 225-243 (abstract)
• Gian Franco Chiai, "Le culte de Zeus Brontôn : l’espace et la morphologie du dieu de l’orage dans la Phrygie d’époque romaine," 245-275 (abstract)
• Françoise Van Haeperen, "Séquences onomastiques divines à Ostie-Portus," 277-308 (abstract)

Myths of Origin

• Marco Antonio Santamaría, "Ex arches: Looking Back at Greek Myths of Origin," 311-312
• Jenny Strauss Clay, "Typhoeus or Cosmic Regression (Theogony 821 – 880)," 313-326 (abstract)
• Warren Huard, "Herakles and the Order of Zeus in Hesiod’s Theogony," 327-342 (abstract)
• Marcus Ziemann, "The Politics of Beginnings: Hesiod and the Assyrian Ideological Appropriation of Enuma Eliš," 343-368 (abstract) 
• Marco Antonio Santamaría, "Our Co(s)mic Origins: Theogonies in Greek Comedy," 369-386 (abstract)
• Ana Isabel Jiménez San Cristóbal, "At the Origins of Dionysus and Wine: Myths, Miracles, and Festivals," 387-407 (abstract)
• Fritz Graf, "Creation in the Poimandres and in Other Creation Stories," 411-421 (abstract)
• Carolina López-Ruiz, "The God Aion in a Mosaic from Nea Paphos (Cyprus) and Graeco-Phoenician Cosmogonies in the Roman East," 423-447 (abstract)
• Pierre Bonnechere and Gabriela Cursaru, "Ἀρχή and δῖνος: Vortices as Cosmogonic Powers and Cosmic Regulators. Study Case: The Whirling Lightning Bolt of Zeus," 449-478 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του Numen / In the current issue of Numen

Numen 68/1 (2021)

• Jitse H. F. Dijkstra, "Appropriation: A New Approach to Religious Transformation in Late Antiquity," 1–38 (abstract)
• Valentino Gasparini, "Religious Agency and Time Regimes in the Roman Empire: The Cult of Anubis as a Case Study," 39–76 (abstract)

Open Access: Η έννοια της κοινότητας σε αρχαίες και χριστιανικές αφηγήσεις / Open Access: Community in ancient and Christian narratives

Walter Pohl and Veronika Wieser, Historiography and Identity I: Ancient and Early Christian Narratives of Community, Cultural Encounters in Late Antiquity and the Middle Ages 24, Turnhout: Brepols, 2019

e-ISBN: 978-2-503-58158-3